Từ các cậu vệ binh trẻ măng đến những đồng chí trợ lý tuổi còn nhỏ hơn tôi, khi xưng hô đều gọi là “anh Văn, chị Hà” trong khi lại gọi các con Đại tướng là “cô Hồng Anh, chú Điện Biên…”
Ông bắt mạch và hỏi Đại tướng có luyện tập môn thể thao nào không. Hữu Việt. Những ngày này, cả sơn hà và thế giới sững sờ trước sự ra đi của một trong những vị tướng được vinh danh vĩ đại nhất của thế kỷ XX. “Tôi nghĩ rằng, bác Văn là người có tiên cảm đặc biệt nhạy bén về những điều sắp xảy ra trong mai sau. Còn nhớ, cách đây vài năm, Thư viện Quân đội tổ chức một cuộc hội thảo về Tổng tập hồi ký của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Trước khi tôi về, bác dặn: “Nhắc bố cháu giữ gìn sức khỏe để còn làm việc lâu dài. Tìm hiểu thì được biết, đó là quy định rất rõ ràng mà mọi người phải chấp hành. Thế rồi chiến tranh chấm dứt, không ai biết hành tung của cô gái ấy ở đâu cho đến khi báo tiên phong phát hiện ra và tìm thấy chị Thương. Cha tôi mất giữa năm 2007. Thế nhưng tôi nghĩ thiền còn giúp người ta duy trì thông tuệ và vững vượt qua những khó khăn cân não, luôn diễn tả sự thanh thản với nụ cười trên môi.
Bữa nay nhớ lại chuyện này, mới thấy lời tiên lượng đó hoàn toàn chuẩn xác! Cách đây quãng 10 năm, sau khi cùng cha tôi và gia đình bác Văn ra Hạ Long làm việc, phối hợp nghỉ ngơi, trở về mẹ tôi hớn hở khoe mình chụp được một bức ảnh rất “độc”. Thành ra khi nào mua được cá ngon, mẹ tôi thường kho một nồi to, sai tôi mang vào 30 Hoàng Diệu. Một lần như vậy, buổi tối mùa đông, tôi đến, gặp bác Văn đang đi dạo trong vườn nhà.
Trong chiến tranh tôi luôn bám sát tư tưởng chỉ đạo này…”. Cứ vào thể trạng hiện giờ thì Đại tướng sẽ sống ngoài một trăm tuổi.
Khi ấy, nhiều người nghĩ đó là lời động viên trên cương vị của một bác sĩ. Ông nói, để được Đại tướng ưng chuẩn hàng ngàn trang sách là việc không hề dễ! Ông thành thực: “Bản thân tôi khi còn là trợ lý cho Đại tướng, chỉ viết một cái công văn mà ông cụ bắt sửa lại tới bốn, năm lần, mỗi lần trình lên là một lần lo sốt vó!”.
Bác Hồ đã nói, có dân là có sờ soạng. Viết văn và “làm văn” khác nhau, biết không”. Tôi không tin lắm, khi “nhiếp ảnh gia” là mẹ tôi, một người đã ngoài 70 tuổi và hầu như thường thông thạo công nghệ.
Hữu Việt Ông kể từng chi tiết chuyến đi cách đó hơn 60 năm với một trí tưởng phi thường, những đoạn nói thêm ngoài lề ông đưa tay che micro máy thu thanh lại. Hóa ra tôi nhầm, đó là một bức ảnh rất đẹp, không phải nhờ bố cục, màu sắc, ánh sáng… Bức ảnh bác Văn đang ngồi thiền trên ghế sa-lông trong phòng khách khu nghỉ dưỡng của Bộ tư lệnh Hải quân.
Do, dù là những sinh hoạt đời thường, phục vụ Đại tướng hằng ngày, nhưng mỗi đội viên đều đang làm thuê việc quân sự với anh Văn nên phải tuân tác phong quân đội. Nghĩ lại việc làm “liều lĩnh” của mình, tôi mới thấy toát mồ hôi. Dù rất bận, nhưng bác Văn đã dành thời gian tiếp và mời chị Thương ăn một bữa cơm gia đình.
Câu nói rất ngắn gọn, nhưng ơn nghĩa này, mỗi khi nhớ lại, nước mắt tôi như muốn trào ra. “Uy” ở đây phải hiểu theo hai nghĩa. Cha tôi trước khi tốn vẫn mang một hoài bão chưa hoàn thành, đó là viết một bộ sách bao quát toàn bộ cuộc chiến tranh phóng thích dân tộc mà nhân vật trung tâm là Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp”.
Phần mình, xin ghi lại những câu chuyện nhỏ từ vùng lưu trữ tây riêng, đặc biệt trong thời kì đang làm việc ở báo Tiền Phong để sẻ chia một tiếp cận đời thường với một danh tướng tầm vóc vượt thời kì và thời đại. Cha tôi nghe xong, không nói gì, chỉ lẩm bẩm gật đầu. Hai là, thần thái oai nghi toát ra từ con người ông. Cũng vào dịp này, trên báo tiên phong đăng bài viết về chị Ngô Thị Thương, o dân binh đã có công tìm ra cách đánh tàu bay tầm thấp.
Năm 2004, vào dịp kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, bác Văn tuổi đã ngoài 90, nhưng lịch làm việc với các đoàn ra, đoàn vào, các hội thảo quốc tế dày đặc. Cha tôi từng kể rằng, cách đây nhiều năm, có một bác sĩ rất giỏi thuộc Ban Bảo vệ sức khỏe Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc sang Việt Nam, đã đến thăm và khám kiểm tra sức khỏe cho bác Văn.
Ngày ấy, Đại tướng đã ra lệnh khen thưởng o dân quân huân chương quân công, nhưng thủ tục làm chưa kịp. Sau khi quan sát, ông thầy thuốc này nói phương pháp thiền của Đại tướng thuộc một dòng thiền rất cao, tập đều sẽ ích lợi cho sức khỏe.
Bài báo ấy in trên tiên phong Chủ nhật, trung tướng Hồng Cư đọc và khen là đã vỡ hoang được một tư liệu quý. Trong bài viết, ở đoạn cuối, tôi mạnh dạn tái hiện một tí tình tiết trước khi rời Sài Gòn, ông tìm đến bến Nhà Rồng, nơi Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước, bâng khuâng nhìn theo những con tàu đang ra khơi.
Ông đề nghị Đại tướng ngồi thiền cho mình xem
Tôi không thật hiểu lắm câu nói này nhưng về vẫn “báo cáo” lại nguyên văn. Vậy mà một o dân binh ở Hà Tĩnh lại làm được, góp phần đánh bại chiến thuật phi cơ bay thấp trong chiến lược chiến tranh phá hoại trên toàn miền Bắc của đế quốc Mỹ. Bác Văn đáp, tập thiền. Bác nói: “Tuy là sáng kiến của một cô gái, nhưng khi mang tầm vóc trí não của dân tộc thì có ý nghĩa khôn cùng lớn lao.
Cha tôi thường nói rằng Đại tướng là người rất có “uy” với lính. Anh Võ Hồng Nam kể với tôi, trong những năm tháng cuối cùng khi đã phải điều trị hăng hái, hằng ngày bác Văn vẫn duy trì tập thiền. Tay phải bác Văn nắm lấy tay tôi, tay trái bác xoa má, vuốt tóc tôi, nói nhỏ, chậm rãi: “Gặp cháu, tôi nhớ anh Mai”. Thiền có thể giúp người tập kéo dài tuổi thọ.
Tuy nhiên, cách tập của Đại tướng còn thiếu một số động tác, ông xin được dạy bổ sung. Bác Đặng Bích Hà, phu nhân của Đại tướng thích những món ăn dân dã, nhất là cá kho. Bác Văn kể cho tôi nghe kỷ niệm lần trước nhất ông đến Sài Gòn khi mới ngoài 20 tuổi.
Bản thảo trình lên ông xem lại trước khi đi nhà in. Một là, uy tín tuyệt đối của ông trong quân đội. Trước đây từng có thông báo Đại tướng muốn khi trăm tuổi được yên nghỉ giữa lòng bà con các dân tộc Việt Bắc. Nói với bố, bác vẫn khỏe, không có bệnh tật gì, nhưng đó là sức khỏe của một người ngoài chín mươi”.
Đặc biệt là thiền định. Có một vị tướng lên phát biểu, thanh minh sự khâm phục với những người giúp Đại tướng viết hồi ký.
Có một tình tiết mà Hồng Vĩnh đã ghi lại bằng hình ảnh. Vị Đại tướng vĩ đại ở những điều giản dị Đại tướng luận bàn cùng các cộng sự tại phòng làm việc (chụp khoảng năm 1998). Cuối năm 2008, bác Văn đã 98 tuổi, lại có nhiều tin đồn về tình trạng sức khỏe của bác. Bức ảnh độc đáo Chơi đàn piano và thiền là hai hình thức giải trí và luyện tập của bác Văn những lúc rỗi rãi.
Với bác Văn mọi thứ phải luôn rõ ràng, dứt khoát, không chấp thuận nước đôi.
Những lần đến nhà bác Văn, tôi chú ý có một sự lạ. Cha tôi nhà văn Hữu Mai, sau nhiều năm làm việc với bác Văn về các tập hồi ký mà ông là người biểu lộ, nhận xét, khi viết câu, Đại tướng đặc biệt không thích ba dấu chấm lửng (…), trừ trường hợp thật cấp thiết. Tuồng như còn những kế hoạch và dự kiến mà hai ông đã bàn kỹ từ trước nhưng chưa thực hành xong.
Bác vẫy tay cho đi cùng một quãng. Tòa soạn báo tiên phong cử tôi và phóng viên Hồng Vĩnh vào thăm ở khu điều trị công nghệ cao Bệnh viện 108. Sau này tôi mới biết đó là lời nhấc nhẹ nhõm. Đại tướng và nhà văn Hữu Mai trao đổi công việc trong khu vườn tại tư gia của Đại tướng, 30 Hoàng Diệu, Hà Nội (ảnh chụp năm 2003).
Còn theo thông tin chính thức của BCH Trung ương Đảng về việc cử hành tang lễ Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ý nguyện của Đại tướng và gia đình là được chôn cất tại nghĩa trang quê nhà, tỉnh Quảng Bình.
Dự bữa cơm với gia đình Đại tướng, o Thương xúc động hầu như chơi ăn được gì. Bác Văn đã dạy cho tôi một bài học nghề nghiệp nhẹ nhõm mà sâu sắc, bởi bác cũng từng là người đã viết báo từ khi còn rất trẻ. Bác Văn nhắc lại lời khen o từ mấy chục năm trước: “Em là một nhà triết học, vì em đã biết phát hiện ra quy luật, không sợ Mỹ, dám đánh Mỹ và đánh thắng Mỹ”.
Lời nhắc nhẹ nhõm Lần đầu được làm việc với bác Văn là vào dịp kỷ niệm 20 năm phóng thích miền Nam, khi ấy tôi mới là người viết báo a-ma-tơ. Đây là chiến thuật rất khó ứng phó vì khi phát hiện ra thì máy bay địch đã vào oanh kích rồi. Đã có một khu đất được quy hoạch cách Hồ Núi Cốc (Thái Nguyên) không xa mà người dân trìu mến gọi là “nghĩa trang Đại tướng”.
Các phần khác ông chuẩn y nhanh, riêng đoạn cuối ông sửa khá nhiều bằng bút đỏ: “Chuyện thì đúng như vậy, nhưng đoạn này cháu viết hơi… xáo.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét